मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको भविष्य जोखिममा

हेलम्बु । काठमाडौं उपत्यकामा पानी ल्याउने मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको भविष्य सिन्धुपाल्चोकको भ्रेमाथाङ क्षेत्रको पहिरोले जोखिममा पारेको छ।

विज्ञहरूले आयोजनाको भविष्य भ्रेमाथाङको पहिरोले अनिश्चित पारेको बताएका छन्। भ्रेमाथाङ क्षेत्रमा शनिबार राति पहिरो गएपछि मेलम्चीमा बाढी आएको थियो। मेलम्चीबाट माथिल्लो क्षेत्रको रेकी र भ्रेमाथाङ क्षेत्रको पहिरोको भिडिओ हेरेपछि विज्ञहरूले मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको भविष्य ‘अनिश्चित’ रहेको बताएका हुन् । मेलम्ची क्षेत्रको हेलिकप्टरबाट रेकी गर्न गएका हाइड्रोलोजिस्ट राजेन्द्र शर्माले भ्रेमाथाङमा वर्षौं पहिला आएर बसेको थेग्रिनी बग्न थालेकाले आयोजना संकट रहेको बताएका हुन्।

‘भ्रेमाथाङमा जुन थ्रेगिनी छ। त्यो पछि झर्ने नै हो। अहिले पो टनेल बन्द थियो र जान सकेन। पछि झर्ने नै हो। मेलम्ची पछि के हुने हो त भविष्य अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ,’ शर्माले भने, ‘यस्तो हो भने मेलम्ची त छँदैछ अर्को स्रोतबाट पानी ल्याउनुपर्ने हो कि जस्तो देखिन्छ।’ शर्माका अनुसार मेलम्ची आयोजनाको माथि रहेको भ्रेमाथाङ चौर वर्षौंअघि हिमनदीले बगाएर ल्याएको थेग्रिनी नीबाट बनेको छ। भूकम्पपछि उक्त चौर कमजोर बनेको उनले बताए।

राष्ट्रिय विपद जोखिम न्यूनीकरण तथा विपद प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख अनिल पोखरेलका अनुसार भ्रेमाथाङमा झण्डै एयरपोर्टको आकारको चौर रहेको छ। यसपटक मेलम्चीमा आएको भेलबाढीका क्रममा उक्त चौर कटान सुरू भएको हो। हाइड्रोलोजिस्ट शर्मा मेलम्चीको मुहानमाथि हिमनदीले थुपारेको थेग्रिनी रहेको र त्यस्तो ग्रेगिनको उचाइ बढेको गुगल इमेजरीबाट देखिने बताउँछन्। ‘मेलम्चीको अपस्ट्रिममा टारहरू देखिन्छ। भ्रेमथाङ कटानले जोखिम सुरू भएको देखिन्छ,’ शर्माले भने।

प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख पोखरेल पानी पर्दा भ्रेमाथाङमा भएको डेब्रिस बग्ने बताउँछन्। ‘पानी नपर्दा त्यस्तो थेग्रिनी जमेर सिमेन्टेड जस्तो हुन्छ। अलिकति पानी परेपछि सक्रिय हुन्छ र बग्न थाल्छ,’ पोखरेल भन्छन्, ‘त्यहाँ क्याल्सिएड अर्थात् चुनको मात्रा धेरै भएकाले पानी पर्दा लेदो हुन्छ।’ रेकी टोलीमा गएका पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पसका प्राध्यापक वसन्त अधिकारी पनि मेलम्ची आयोजना निर्माण गर्दा भएको अध्ययन एक पटक पुनः हेर्नुपर्ने अवस्था आएको बताउँछन्।

‘मेलम्ची जस्ता आयोजना निर्माण गर्दा त्यस भन्दामाथि कति प्राकृतिक प्रकोप छन् भन्ने रिपोर्ट हुन्छ,’ अधिकारी भन्छन्, ‘अहिले हेर्दा मेलम्ची आयोजना निर्माण गर्दा यो लेभलको विपद आँकलन नगरेको जस्तो देखिन्छ। हामी समष्टिगत रुपमा चुकेको हुन सक्छ।’ मेलम्ची बाढीपछि उक्त क्षेत्र भ्रमण गरेको विज्ञ टोली अझै किन मेलम्चीमा बाढी आयो भन्ने निष्कर्षम पुग्न सकेको छैन।